Uloga i značaj Isa-bega Ishakovića u Bosni i Hercegovini

Prije konačnog pada Bosne pod osmansku vlast (1463), Osmanlije su više puta upadali u Bosnu.U zaposjednutom dijelu obrazovali su i jednu svoju upravnu jedinicu "Bosansko krajište" , koja se u najstarijem poznatom turskom popisu iz 1455. godine naziva "Vilayet Hodidjed" i "Vilajet Saray-ovasi".

Od 1439. godine, sa malim prekidima (1443-1444), pa do 1463, krajišnik Skopskog krajišta, kome je pripadalo i Bosansko krajište bio je Isa beg Ishaković. O njegovom porijeklu se malo zna, izuzev da je bio oslobođen rob. Ranije se mislilo da su Isabegovići u srodstvu sa Kosačama, ali je ta teza posljedica pogrešnog čitanje nekih izvora. Iz vakufname Isa bega Ishakovića, vidi se da je on bio ne samo veliki dobrotvor nego i vojskovođa. Nakon osnivanja Bosanskog sandžaka (1463.) godine, Isa beg Ishaković je imenovan za prvog bosanskog sandžak-bega. Sarajevo je postalo sjedište tog sandžaka, za čije osnivanje je vezano ime Isa bega Ishakovića.

Po naređenju sultana Mehmeda Fatiha još 1457. godine on je podigao džamiju, koja je nazvana Careva i koja je faktički bila državna, pa su svi njeni službenici plaćani iz državnih sredstava. Isa beg je sagradio i dvor-saray koji se nalazio u blizini Konaka-posljednje rezidencije bosanskih vezira, po kome je grad i dobio ime. Naziv Saray-ovasi (polje oko dvora), javlja se prvi put 1455. godine u popisu Isa bega Ishakovića. To upućuje da je dvor već tada bio podignut.

Oba ova objekta i saraj i džamija nastali su prije 1462, kada je napisana vakufnama Isa bega Ishakovića, o osnivanju njegovih zadužbina, kojima je zapravo počelo urbano formiranje grada. Iako je ovdje bilo naselja i prije doslaska Osmanlija, ova godina se pravom uzima kao godina osnivanja novog grada.

Smatrajući zemljište srednjovjekovnog sela Brodca, koje se nalazilo na Bendbaši, a protezalo se do Baščaršije, pogodnim da na njemu zasnuje novi grad, Isa beg je to zemljište oduzeo ranijim vlasnicima a u zamjenu ima dao zemlju u selu Vrančić u Hrasnici. Kao poklonik derviša tu je sagradio tekiju, zatim na Baščaršiji han, most preko Miljacke, hamam, izvjestan broj dućana, te mlinove na Miljacki. Pored tekije, okolo koje se počelo formirati novo naselje, podizanjem hana odnosno karavan saraja sa mnogim dućanima, on je postavio osnove privrednog centra, a mostom omogućio povezivanje najstarijeg naselja oko Careve džamije sa novim privrednim centrom na drugoj obali.

Isa beg Ishaković je ostao upamćen kao utemeljitelj jednog od najljepših gradova kojeg su zvali i " cvijet među gradovima". Ne zna se taćno datum njegove smrti, aukopan je najvjerovatnije u haremu Careve džamije.

Autor teksta: Adis Suljić